Các câu hỏi về bệnh rối loạn thần kinh thực vật

Các câu hỏi về bệnh rối loạn thần kinh thực vật

 Hệ thần kinh thực vật Hệ thần kinh thực vật được chia làm hai hệ: hệ thần kinh giao cảm và hệ thần kinh phó giao cảm. Mỗi hệ giao cảm hoặc phó cảm có các trung khu. Trung khu của hệ giao cảm phân bố ở sừng bên chất xám tuỷ sống từ ngực 1 đến thắt lưng 2 – 3, trung khu hệ phó giao cảm phân bố ở 3 nơi: não giữa, hành cầu não và các đốt cùng của tuỷ sống. 

 1.      Hệ thần kinh thực vật là gì ?

Hệ thần kinh thực vật là một bộ phận của hệ thần kinh trung ương. Gọi là thần kinh thực vật vì nó điều hoà các chức năng của cơ thể động vật giống như ở thực vật tức không theo ý muốn chủ quan của chủ thể. Thần kinh thực vật tham gia điều chỉnh các cơ quan hô hấp, tuần hoàn, tiêu hoá, bài tiết, chuyển hoá… ví dụ nhịp tim, huyết áp, cảm giác nóng lạnh, ra mồ hôi, co dãn mạch….cho nên ngoài thuật ngữ chẩn đoán bệnh rối loạn thần kinh thực vật còn có những thuật ngữ khác là rối loạn thần kinh chức
2.      Chức năng của hệ thần kinh thực vật ?
Hệ thần kinh thực vật Hệ thần kinh thực vật được chia làm hai hệ: hệ thần kinh giao cảm và hệ thần kinh phó giao cảm. Mỗi hệ giao cảm hoặc phó cảm có các trung khu. Trung khu của hệ giao cảm phân bố ở sừng bên chất xám tuỷ sống từ ngực 1 đến thắt lưng 2 – 3, trung khu hệ phó giao cảm phân bố ở 3 nơi: não giữa, hành cầu não và các đốt cùng của tuỷ sống. Ngoài não giữa, cầu não, tuỷ sống, tham gia vào chức năng thực vật còn có một số cấu trúc thần kinh khác: thể lưới thân não, các trung khu thực vật trong tiểu não, vùng trán của bán cầu đại não…
Chức năng của hệ thần kinh thực vật: Nói chung, chức năng của hệ thần kinh thực vật là điều hoà các quá trình chuyển hoá vật chất, điều hoà hoạt động của cơ quan nội tạng cũng như của chính hệ thần kinh trung ương. Trong điều hoà chức năng của các cơ quan thường có sự tham gia của cả hai hệ thần kinh giao cảm và phó giao cảm. Tác dụng của giao cảm và phó giao cảm thường có mối quan hệ tương hỗ: kích thích đồng thời các dây thần kinh giao cảm có tác dụng tăng cường chức năng của các dây phó giao cảm…
Ảnh hưởng của hệ thần kinh giao cảm và phó giao cảm lên chức năng các cơ quan trong cơ thể diễn ra như sau: giao cảm làm giãn đồng tử thì phó giao cảm làm co, giao cảm làm giãn mạch thì phó giao cảm làm co, giao cảm làm tăng nhịp tim thì phó giao cảm làm giảm nhịp tim, giao cảm làm giảm nhu động và trương lực lòng ruột thì phó giao cảm làm tăng nhu động và trương lực…
Phản xạ thực vật là các phản xạ được thực hiện với sự tham gia của các neuron thuộc hệ thần kinh thực vật. Được chia thành phản xạ thực vật chính thức, phản xạ thực vật tại chỗ và phản xạ axon. Các phản xạ tại chỗ quan trọng: - Phản xạ tạng - tạng là phản xạ phát sinh khi kích thích vào một tạng nào đó và phản ứng xuất hiện ở một tạng khác. - Phản xạ tạng - cơ là phản xạ phát sinh khi kích thích vào cơ quan nội tạng gây ra phản ứng ở cơ. - Phản xạ tạng - da phát sinh khi kích thích các cơ quan nội tạng và phản ứng xuất hiện ở da. - Phản xạ da - tạng phát sinh khi kích thích da và phản ứng xuất hiện ở cơ quan nội tạng.

 

                                                                                   

 
3.      Điều hòa chức năng của thần kinh thực vật ở đâu ?
Điều hoà chức năng thực vật là các trung khu điều hoà nằm ở tủy sống, ở hành não và não giữa, vùng dưới đồi, ngoài ra còn có vai trò của thể lưới, tiểu não, vỏ các bán cầu đại não.
4.      Rối loạn thần kinh thực vật biểu hiện như thế nào ?
Biểu hiện rối loạn thần kinh thực vật: Mặc dù có các trung tâm điều hoà hoạt động của thần kinh thực vật nhưng trong trường hợp mất cân bằng thì không điều hoà được hệ thống này và đưa đến các triệu chứng của rối loạn. Tùy vào rối loạn giao cảm hay phó giao cảm (hệ nào chiếm ưu thế) mà triệu chứng biểu hiện khác nhau. Thường gặp triệu chứng ở hệ tim mạch và bệnh nhân được chẩn đoán là rối loạn thần kinh tim. Thường bệnh nhân có nhịp tim nhanh (hoặc cơn nhịp nhanh), thậm chí co thắt cả mạch vành làm cho bệnh nhân đau ngực (triệu chứng giống với nhồi máu cơ tim), nhịp tim nhanh làm cho bệnh nhân cảm giác hồi hộp, đánh trống ngực, đôi khi cảm giác hẫng người.
Đặc biệt, các cơn rối loạn này không liên quan gì đến sự gắng sức của bệnh nhân cũng như xuất hiện không có quy luật gì cả và cơn có thể kết thúc đột ngột làm cho người ngoài tưởng rằng bệnh nhân giả bộ.
                                                         
                                                  
 
Đối với rối loạn thần kinh thực vật mà phó giao cảm chiếm ưu thế thì người bệnh bị co thắt phế quản làm khó thở. Một số biểu hiện ở đường tiêu hoá làm co thắt ruột dữ dội gây đau bụng đôi khi phải vào cấp cứu. Nhiều người cảm thấy triệu chứng xảy ra bất thường quá giống như giả đò nên có thái độ trầm cảm và nghĩ rằng mình bị rối loạn tâm thần nên đến chuyên khoa tâm thần. Bệnh nhân có thể kèm theo rối loạn kinh nguyệt, rụng tóc, da khô, hư móng, giảm hứng thú tình dục, mất ngủ… Triệu chứng biểu hiện của bệnh chỉ gây ra khó chịu cho người bệnh và kéo dài làm thay đổi tâm lý.
5.      Điều trị rối loạn thần kinh thực vật bằng gì hiệu quả ?
Điều trị về tây y: Để điều trị, bệnh nhân thường được dùng các thuốc điều trị triệu chứng và dùng tâm lý liệu pháp, vận động liệu pháp… Một sai lầm trong điều trị là vấn đề dùng thuốc ngủ, có thể tạo thêm rối loạn khác. Hiện đối với thể bệnh bị trầm cảm người ta dùng thuốc chống trầm cảm, đối với rối loạn nhịp tim nhanh thì dùng thuốc kiểm soát nhịp tim và nói chung là điều trị triệu chứng. Do tính chất không nguy hiểm nên người bệnh thường không được quan tâm đúng mức, bị từ chối điều trị và càng làm cho bệnh nhân lo lắng.
6.      Sâm tùng dưỡng tâm sao lại điều trị ổn định rối loạn thần kinh thực vật ?
Rối loạn thần kinh thực vật là bệnh cơ năng, đông y cho rằng nguyên nhân là rối loạn điều hoà của các tạng phủ, mất cân bằng âm dương.
Sâm tùng dưỡng tâm là thuốc thuần thảo dược Đông Y thuốc có tác dụng bổ khí huyết, chấn kinh, an thần, thông kinh hoạt lạc.
Nghiên cứu lâm sàng nhiều trung tâm cho kết quả : thuốc có tác dụng an thần, tăng cường ngưỡng đáp ứng của vỏ não đối với trung tâm dưới vỏ, tăng cường tổng hợp GABA một hoạt chất có tác dụng trong dẫn truyền thần kinh trung ương, thuốc tạo giấc ngủ sâu về thời gian, tảo sảng khoái, điều hòa dẫn truyền thần kinh tự động tim, tăng cường cung cấp máu cho cơ tim. Thuốc dùng xong không gây hiện tượng quen thuốc, trong thời gian dùng thuốc có thể kết hợp dùng thêm MgB6 để tăng tác dụng, phối hợp tập thiền tăng khả năng ức chế vỏ não.
Nói chung Rối loạn thần kinh thực vật cần điều trị kiên trì kết hợp tập thể dục hàng ngày. Phòng bệnh: Tập hít thở sâu xoa vùng trên rốn (đám rối dương) hàng ngày có giá trị lớn trong phòng và điều trị rối loạn thần kinh thực vật.
 
                                                                                                 
 
7.      Thắc mắc của bệnh nhân thường hỏi ?
Tôi tên Nguyển X  60 tuổi ngu tại Bắc Ninh, xin Bác sỹ chẩn đoán cho tôi các bệnh lý như sau: tôi đang bồn chồn lo lắng khi chuẩn bị đi xa, ví dụ  Lạng Sơn chẳng hạn (khi chuần bị đi thì trống ngực bắt đầu đập, nghe khó thở, mồ hôi chân tay đổ ra, bèn xức dầu khoảng 15 phút sau thì thấy đỡ và có thể đi được) hiện tại thì đang bị các chứng sau: vào đám đông, đi đám cưới, tiệc tùng vào trong phòng mở nhạc lớn, hoặc đang xem bóng đá khán giả đánh trống la lớn thúc giục, hoăc xem phim bạo lực thì tim đập mạnh ra mồ hôi chân tay không thể ngồi coi hay dự tiêc được bắt buộc phải đi khỏi nơi đó đi lại lay động tay như tâp thể dục khoảng 15 phút sau bắt đầu ngáp (ngáp rất dài và nhiều lần) thì trở lại bình thường. Tôi có đi khám thì bác sĩ bảo rằng tôi bị Thần kinh tim (thần kinh thực vật). Xin bác sĩ chẩn đoán cho tôi lời khuyên. Xin trân trọng. Cám ơn.
Trả lời :
Những triệu chứng như trống ngực đập (tim đập nhanh/tachycardia, hồi hộp/palpitations), mồ hôi tay chân đổ ra (sweating) là những dấu hiệu của sự kích thích quá độ của hệ thần kinh giao cảm (sympathetic nervous system) trên tim và trên các tuyến mồ hôi. Triệu chứng tự nó không có nghĩa là tim bị bịnh, và có lẽ trái tim không có gì bất thường. Do ảnh hưởng của hệ thần kinh trung ương (não bộ) truyền xuống trên trái tim làm cho tim đập bất thường mà thôi. Ví dụ tim đập quá nhanh, đập loạn nhịp, hoặc quá mạnh làm cho bịnh nhân thấy hồi hộp, và đôi khi lo sợ về tình trạng trái tim của mình, do đó lại càng hồi hộp hơn.
Vì vậy mà bác sĩ nói rằng ông bị thần kinh tim, và nói rõ là thần kinh thực vật (dịch tiếng Pháp: systeme nerveux vegetatif, tiếng Anh: autonomic nervous system tạm dịch là thần kinh tự động). Chúng ta gọi hệ thần kinh thực vật vì hệ thần kinh này hoạt động không tùy thuộc vào ý chí của chúng ta. Cũng giống như cỏ cây (thực vật), nó hoạt động tự mình nó, một cách tự động: ví dụ chúng ta thức, làm việc mệt thì tim chúng ta đập nhanh; ngủ, nghỉ ngơi thì tim đập chậm lại, chúng ta không điều khiển tim ngừng lại hay nhanh lên theo ý chúng ta được.
Bình thường cơ thể chúng ta được trang bị đễ tự giữ nó trong tình trạng quân bình nào đó, cơ chế này tiếng Anh gọi là homeostasis. Nếu các tín hiệu cho biết tình thế yên ổn, cơ thể cảm thấy mình có thể “thoải mái” được, thì hệ đối giao cảm (parasympathetic system) nắm quyền ‘trưởng ban nhạc”, làm cho tim đập chậm lại, nước miếng ra nhiều, bao tử và ruột làm việc gia tăng để dễ tiêu hóa, ngay cả tình trạng bộ phận sinh dục (căng cương) cũng trở nên thuận tiện so sự sanh con đẻ cái. Ngược lại, nếu cơ thể nhận được những tín hiệu cho biết nó bị đe dọa, nói chung là hiện diện các stress, và nó cần phải “chiến đấu hoặc chạy trốn” (fight or flight), thì hệ thần kinh giao cảm (sympathetic system) được tự động kích hoạt: cuống phổi nở ra (bronchodilation), tim đập nhanh, bóp mạnh hơn, áp huyết lên cao, mồ hôi tay vã ra, mạch máu ngoài da co lại để ưu tiên máu vào tim, óc, cơ bắp (để chạy), con ngươi nỡ ra để ánh sáng vào mắt nhiều hơn, thấy rõ hơn trong đêm tối.
Nếu người bệnh bị rối loạn trong nhận thức và cảm thấy sự đe dọa không có thật, hoặc đe dọa nhỏ nhưng bị phóng đại quá mức, cảm thấy đang xảy đến hoặc có thể xảy đến cho mình một cách dai dẵng, người đó sẽ ở trong tình trạng stress mãn tính (kinh niên) và gây ra trường hợp mà y giới gọi là “rối loạn [do] lo âu” (anxiety disorders).
1) Thường gặp nhất là rối loạn lo âu lan tỏa (generalized anxiety disorder). Về tâm lý, bịnh nhân thấy tinh thần căng thẳng, sợ sệt, khó tập trung, lo lắng. Về triệu chứng cơ thể (somatic complaints), một số lớn triệu chứng gây ra do bộ phận  giao cảm của thần kinh thực vật kích thích mãn tính nói ở trên: tim đập nhanh, hồi hộp thở nhanh, tay chân mồ hôi, khó ngủ, mệt mõi, khó sinh hoạt về tính dục. Ngoài ra còn sinh ra vòng lẫn quẩn: hồi hộp gây ra lo sợ đau tim, hồi hộp thêm, khó thở làm hoảng hốt, sợ chết, làm khó thở thêm.
 
Một trong những tiêu chẩn định bệnh này là triệu chứng kéo dài hơn 6 tháng, triệu chứng đầu tiên xuất hiện khoảng 20-25 tuổi, nữ giới nhiều hơn nam giới một chút. Tuy nhiên người lớn tuổi cũng thường bị chứng rối loạn lo âu mà không được chẩn đoán, săn sóc.
2) Một số biểu hiện khác thường gặp của chứng rối loạn lo âu là:
• Những cơn khủng hoảng lo sợ với những triệu chứng dữ dội như đau, tức ngực, ngộp thở (panic attacks)
• Bệnh nhân thường đi khai bệnh với bs gia đình, hoặc nhiều bs nhưng vì tìm không ra bệnh gì rõ rệt, có thể bs cho rằng bệnh nhân mắc chứng bịnh tưởng tượng (hypochondriacal), xua đuổi bệnh nhân, lại làm bệnh nhân nản chí thêm và có thể gây chứng trầm cảm, tự chữa lấy bằng thuốc men hoặc rượu.
. Sợ đến chỗ trống trải hoặc đông người (agarophobia), chỉ thích ở nhà, tránh phải nói chuyện với đám đông,
•Sợ người ta nhìn mình, thấy mình ngớ ngẫn, phải xấu hổ (social phobia).
Bệnh của Bác là thể rối loạn thần kinh thực vật điển hình cường giao cảm chiếm ưu thế. Cần dùng thuốc và tăng cường luyện tập như hướng dẫn ở trên chắc chắn Bác sẽ hổi phục sức khỏe như ban đầu.
Hỏi :
Tôi năm nay 44 tuổi, cao 1m62, nặng 62kg. Tôi bị bệnh đổ mồ hôi liên tục từ ngang thắt lưng lên đầu, ngồi nói chuyện rất mệt, hiện nay tôi đang điều trị, bác sĩ nói tôi bị rối loạn thần kinh thực vât. Tôi đã dùng thuốc do bác sĩ chỉ định nhưng không khỏi, mồ hôi vẫn ra nhiều, người rất mêt. Xin bác sĩ tư vấn cho tôi cách điều trị và dùng thuốc gì để chữa. (Lê X X )
Trả lời:
Rối loạn thần kinh thực vật tức là rối loạn về thần kinh giao cảm và phó giao cảm. Tùy vào hệ giao cảm bị rối loạn mà có những triệu chứng khác nhau. Thông thường các triệu chứng thường gặp trong rối loạn hệ thần kinh thực vật là có những cơn tim đập nhanh, bốc nóng ở mặt, vã mồ hôi ở lòng bàn chân, bàn tay; nặng hơn có thể tức ngực, khó thở... Triệu chứng tăng tiết mồ hôi như bạn mô tả có thể là một trạng thái cường giao cảm hoặc tăng hoạt động của trung tâm bài tiết mồ hôi.
Điều trị rối loạn thần kinh thực vật bao gồm:
- Tây Y: dùng các thuốc canxi, sinh tố nhóm B (đặc biệt B6), acid glutamic, an thần… Có thể châm cứu kết hợp lý liệu pháp tắm nóng, tắm lạnh, tập thể dục; tránh căng thẳng.
- Ngoại khoa có khi phải đặt ra nếu rối loạn thần kinh thực vật mà hiện tượng tăng tiết mồ hôi quá nhiều, đặc biệt ở lòng bàn chân, bàn tay do trạng thái cường chức năng giao cảm, làm ảnh hưởng đến sinh hoạt, lao động... Trường hợp này bác sĩ chuyên khoa thần kinh có thể làm thủ thuật hủy hạch giao cảm ngực.
Trường hợp của bạn, tốt nhất là nên dùng điều trị Sâm tùng dưỡng tâm khoảng 3 tháng sẽ đêm lại hiệu quả mong muốn.
 
Tuy nhiên, thần kinh thực vật là một hệ thống tuần thể nên việc điều chỉnh hoạt động của cả cơ thể mình mới là điều quan trọng nhất. Vì vậy, việc luyện tập yoga hay dưỡng sinh, ngồi thiền... đều rất cần thiết.
 
Bạn có thể luyện tập đi bộ 1 ngày ít nhất 1 tiếng đồng hồ, những bước chân vô thức sẽ tác động rất tốt và điều chỉnh lại hệ thần kinh thực vật. Khoảng 1 thời gian bạn sẽ cảm nhận được sự thay đổi rõ rệt nhưng muốn lấy lại cảm giác thì phải tập liên tục trong 6 tháng.
 
Bạn nên mua một quyển sách yoga nói về thiền để vận dụng trong lúc đi bộ, ví như cuốn “Yoga và giấc ngủ” của tác giả Chu Thiền để đem lại hiệu quả cao nhất trong điều trị.
 
Mấu chốt là bạn luôn cần có tâm lý thoải mái, yên tĩnh, không căng thẳng để giải tỏa những áp lực. Ngoài ra luyện hít thở sâu cũng rất tốt cho trường hợp của bạn.